Het ontstaan van de Romeinse paleizen
In het begin van de republikeinse periode in Rome werden de eerste publieke gebouwen verrezen, waaronder verschillende tempels, basilicaten en markten. Met de komst van keizer Augustus begon echter een nieuw tijdperk van bouwkunst in Roman Palace de stad te ontstaan. De keizer zocht naar manieren om zijn machtspositie op te voeren en hierbij kon hij uitbundig gebruikmaken van architectuur als middel.
Een belangrijke impuls voor het bouwen van paleizen kwam door de inspiratie die Augustus haalde bij zijn bezoeken aan de oude Griekse steden, zoals Athene. Hier leerde hij kennen hoe deze stad haar rijkdom en macht uitspande door monumentale gebouwen te vereren voor hun voornaamste godheid Athena. Onder invloed van deze cultuur begon Augustus zichzelf als een soort semi-goddelijke persoonlijkheid voor te stellen.
Het concept van de Romeinse paleizen ontwikkelde zich over tijd en werd op diverse manieren toegepast in gebouwen die dienden als ambtswoning, ceremonieel centrum of monument. Elke nieuwe keizer bracht zijn eigen stempel aan bij de bouw van paleizen om zo te laten zien dat hij een verdere voortzetter was van het oude koninklijke systeem.
De architectuur van Romeinse paleizen
Een typisch kenmerk van Romeinse paleizen is hun grandeur. Het gebruik van materialen als marmer, travertijn en basalt gaf de gebouwen een soms onwaarschijnlijk imposante aanblik. De ruimte in deze gebouwen was meestal verdeeld over verschillende niveaus door middel van galerijen en nissen.
Een ander opvallend kenmerk is dat veel paleizen hun originele bestemming verloren hadden, terwijl ze nog steeds gebruikt werden als ceremonieel centrum of voor religieuze rituelen. Het paleis zelf was dan niet meer de belangrijkste plaats die deze functies uitoefende, maar het had wel een historische en culturele waarde die niet verloren ging.
In sommige gevallen werd het paleis gevolgd door privéresidenties of tempels voor beroemde Romeinse personages. Omdat de tijd dat dit nog kon was grotendeels in een vroegere tijdperiode geweest mocht worden, waren gebouwen vaak herontworpen naar de moderne architectuur van de periode waarin ze werden herbouwd.
Overzicht van types en soorten Romeinse paleizen
Er bestaan drie belangrijke type klassieke gebouwtypologieën met betrekking tot de Romeinen, namelijk het tempel-paleis (Tempelcomplex), het forum-gebouw (tempus) en het administratief complex.
Het eerste is een typisch geval waarbij beide bouwwerken samengaan. Zoals het Tijdens-Palais bijvoorbeeld in Egypte kon worden beschouwd als een tempel maar ook tevens werd gezien als de zetel van de keizerlijke macht, was dit het belangrijkste type Romeins paleis.
Het tweede is het forum-gebouw. Dit gebouw staat vaak met andere constructies zoals winkels of kerkjes samen en sluit niet in bij een bepaalde architectuurstijl van de tijd maar meer past in zijn rol als marktgebied waar mensen samenkomen om te communiceren, handelen en voorwerpen uit te wisselen.
Ook kan worden gekeken naar het administratief complex. Bijvoorbeeld met betrekking tot het palacentrum die was vormgegeven door de keizerlijke macht op een bepaald moment in hun geschiedenis.
Het uiterlijk en gebruik van Romeinse paleizen
In contrast met Griekse paleizen, die vaak werden beschouwd als monumentale gebouwen waar zowel tempels als woningen aanwezig waren, was de rol van het Romeinse paleis meer gericht op ceremonieel. Dit gebeurde onder invloed van Egyptische bouwkunst.
Binnen Romeinse paleizen konden beide functies elkaar soms overlappen maar werden ze zelden in eenzelfde gebouw doorgevoerd zoals bij hun Griekse tegenhangers. De architectonische eigenschap werd bovendien gericht op de voorkeur van gebruik als residentie. Soms nam het geheel ingeruimd deel aan en verloor dan zijn functionele karakter in de plaats om uiteindelijk tot monumentale gebouwen te komen.
Het paleis diende over tijd steeds vaker een belangrijke rol op, vooral bij ceremoniële gelegenheden die de machtsuitoefening van de keizer moest demonstreren. Zo was er ook geen sprake meer in de Romeinse periode om deze gebouwen als monumenten te beschouwen maar eerder met betrekking tot het huidige gebruik dat hier werd toegepast.
De rol en impact van Romeinse paleizen op architectuur
Door hun invloedrijkheid in een bepaalde tijd hebben de Romeinen geïnspireerd aan veel latere bouwstijlen. Zo kregen Italiaanse steden vaak hun eigen versies na te streven met betrekking tot deze inspiratiebronnen.
Het gebouwtype dat vooral opgevolgd werd was het type tempel-paleis die bovendien een mengsel vertoonde van Griekse architectuur maar nu geheel in de stijl vormgegeven door Augustus en latere Romeinse keizers. Voorbeelden hiervan waren onder meer de Tempels van Trafalgar, het Heilige Geestpaleis te Venetië of de kathedraal van Pisa.
Zo was er sprake van een overdracht waarbij architectuur geïnspireerd werd door de Romeinen en vervolgens later terugkeerde naar Rome. Met dit verschijnsel bleven er talrijke gebouwen herleidbaar tot bouwwerken uit de keizerlijke periode bestaan.
Samenvatting
Romeinse paleizen waren meestal opgetrokken in marmer of travertijn en bezaten een complexe architectuur waarvan verschillende niveaus werden gevormd door galerijen en nissen. Hun functie kon variëren van ceremonieel centrum tot residentie voor de keizerlijke familie.
Het gebruik van materiaal, bouwwijze en ontwerp vertoonde over tijd veranderingen terwijl ook de rol die een gebouw vervulde, door diverse invloeden heen werd vormgegeven. Architectonische kenmerken werden niet langer gericht op praktische doeleinden maar hadden betrekking tot monumentale en historische waarde.
